Direnç: Devrenin En Sessiz Kahramanı

Direnç, akımın geçişini zorlaştıran ve böylece onu sınırlayan bir bileşendir. Kendisi hiçbir şey yapmaz gibi görünür ama onsuz kurulan devrelerin çoğu ya çalışmaz ya da bir şeyleri yakar.

Ohm yasası

Elektroniğin tek cümlelik temeli: gerilim, akım ile direncin çarpımına eşittir.

• V = I × R

Bu bağıntıdan üç soru da yanıtlanır:

1. Ne kadar akım geçecek? I = V / R
2. Hangi direnci seçmeliyim? R = V / I
3. Üzerinde ne kadar gerilim düşecek? V = I × R

Bir LED'e 220 ohm koymanın sebebi bu üç satırdır: 5 voltluk kaynakta LED'in 2 voltunu düştükten sonra kalan 3 volt, 220 ohm üzerinden yaklaşık 14 miliamper geçirir — LED için tam da güvenli aralık.

Renk kodunu okumak

Küçük dirençlerin üzerine değer yazacak yer yoktur; bunun yerine renkli bantlar kullanılır. Dört bantlı bir dirençte:

1. Birinci bant: ilk rakam
2. İkinci bant: ikinci rakam
3. Üçüncü bant: kaç sıfır ekleneceği
4. Dördüncü bant: tolerans (genellikle altın, ±%5)

Kırmızı-kırmızı-kahverengi: 2, 2 ve bir sıfır → 220 ohm. Kahverengi-siyah-turuncu: 1, 0 ve üç sıfır → 10.000 ohm, yani 10 kilo-ohm.

Seri ve paralel

• Seri bağlarsanız dirençler toplanır: 100 + 100 = 200 ohm.
• Paralel bağlarsanız toplam düşer: iki eşit direnç, tekinin yarısını verir.

Elinizde olmayan bir değeri, olanları birleştirerek elde etmenin yolu budur.

En sık üç kullanımı

1. Akım sınırlama: LED'in yanında.
2. Pull-up / pull-down: Bir girişin havada kalmasını önlemek için.
3. Gerilim bölücü: Sensörleri okumanın temeli; iki dirençle gerilimi istediğiniz orana indirirsiniz.

Bu üç kullanım, yeni başlayan birinin karşılaşacağı devrelerin neredeyse tamamını kapsar.

Güç sınırı

Dirençlerin bir de güç değeri vardır: yaygın olanlar 1/4 watt'tır. Üzerinden geçen akım ve düşen gerilimin çarpımı bu sınırı aşarsa direnç ısınır, rengi kararır ve sonunda açık devre olur.

LED devrelerinde bu sınıra hiç yaklaşılmaz. Ama bir motoru ya da ısıtıcıyı sınırlamak için direnç kullanmaya kalkarsanız hesabı yapmanız gerekir — bu iş için genellikle direnç değil, doğru bir sürücü devresi kullanılır.

Elinizde hangi değerler bulunmalı?

Yeni başlayan bir sınıf için beş değer neredeyse her işi görür:

• 220 ohm: LED'ler
• 1 kilo-ohm: genel amaçlı sınırlama
• 4.7 kilo-ohm: I2C ve tek telli sensörlerin pull-up'ı
• 10 kilo-ohm: buton pull-up'ı ve gerilim bölücüler
• 100 kilo-ohm: yüksek dirençli girişler

Bu beşliyi çoklu paketler hâlinde bulundurmak, ders sırasında değer aramakla geçen zamanı ortadan kaldırır.

LED'le birlikte kullanımı için LED yazımıza bakabilir, HipoCodes devre simülasyonunda deneyebilirsiniz.