Çevirmeli Kadran: Telefonun Sayı Sayması

Çevirmeli kadran, dokunmatik ekranlardan çok önce rakam girmenin standart yoluydu. Bugün nostaljik projelerde karşımıza çıkıyor ama çalışma mantığı hâlâ öğretici: sayıyı darbe sayarak gönderir.

Nasıl çalışır?

Parmağınızı deliğe sokup durdurucuya kadar çevirir ve bırakırsınız. Kadran yaya bağlı olarak geri dönerken, içindeki kontak belirli aralıklarla açılıp kapanır:

1. "1" çevirdiğinizde bir darbe üretir.
2. "5" çevirdiğinizde beş darbe.
3. "0" çevirdiğinizde on darbe — sıfır, "hiç" değil "on" olarak kodlanmıştır.

Santral karşı taraftan gelen darbeleri sayar ve hangi rakamın çevrildiğini bulur. Rakamlar arasındaki boşluk, sayıların birbirine karışmasını önler.

Kodla okumak

Devre açısından bu bir butondur; iş, darbeleri doğru saymaktır:

• Kontağın her kapanışı bir darbedir; zıplamayı (bounce) elemek şarttır, yoksa tek darbe üçe çıkar.
• Darbeler arasındaki süre kısadır (yaklaşık 100 ms); rakamlar arasındaki boşluk uzundur (yaklaşık 500 ms ve üstü).
• Belirlediğiniz sessizlik süresi dolduğunda sayacı okur, rakamı kaydeder ve sayacı sıfırlarsınız.

Çoğu kadranda bir de "kadran çevriliyor" kontağı bulunur; bu kontak, sayma işleminin ne zaman başlayıp bittiğini net biçimde söyler ve kodu belirgin biçimde sadeleştirir.

Neden hâlâ ilgi çekici?

Çevirmeli kadran, zamanın veri taşıdığı bir sistemdir: bilgi voltaj seviyesinde değil, olayların sayısında ve arasındaki sürede saklıdır. Aynı fikir bugün kızılötesi kumandalardan ultrasonik sensörlere kadar pek çok yerde karşımıza çıkar.

Eski bir telefonu bir mikrodenetleyiciyle birleştirip müzik kutusu ya da sesli hikâye anlatıcısı yapmak, bu yüzden hem eğlenceli hem de gerçekten öğretici bir projedir.

Eski telefonu projeye çevirmek

Çevirmeli telefonlar bugün ikinci el olarak kolayca bulunuyor ve içleri şaşırtıcı derecede sade: kadran, ahize kancası ve zil. Üçü de birer anahtar olarak okunabilir.

Klasik proje şudur: ahize kaldırıldığında sistem uyanır, çevrilen numaraya göre bir hikâye, şarkı ya da ses kaydı çalar. Çocuk için bu, tanımadığı bir nesneyi tanıdık bir eyleme bağlamanın en güzel yollarından biridir.

Zil dikkat ister

Eski telefonların zili yüksek gerilimli alternatif akımla çalışır ve doğrudan sürülmeye uygun değildir. Zili çalıştırmak isteyen projelerde uygun bir sürücü devresi gerekir; deneyimsizken bu kısmı atlayıp yalnız kadranla çalışmak en güvenli yoldur.

HipoCodes devre simülasyonunda kadranı bağlayıp darbeleri sayan kodu deneyebilirsiniz.