Potansiyometre: Ayarlanabilir Direnç

Potansiyometre, çevirdikçe direnci değişen bir bileşendir. Eski radyoların ses düğmesinden ışık kısıcılara kadar pek çok yerde bulunur ve elektronikte analog kavramını anlatmanın en doğrudan yoludur.

Üç bacak, bir gerilim bölücü

Potansiyometrenin üç bacağı vardır. İki uç bacak direnç şeridinin iki ucudur; ortadaki bacak ise şerit üzerinde gezen fırçadır.

Bağlantı şöyledir:

1. Bir uç 5V'a
2. Diğer uç GND'ye
3. Orta bacak analog pine

Böylece orta bacakta, milin konumuna göre 0 ile 5 volt arasında değişen bir gerilim oluşur. Buna gerilim bölücü denir ve elektroniğin en sık kullanılan devrelerinden biridir.

Okunan sayı ne anlama gelir?

Arduino'nun analog girişi 10 bitliktir; yani gerilimi 0–1023 arasında bir sayıya çevirir:

• 0 volt → 0
• 2.5 volt → yaklaşık 512
• 5 volt → 1023

Bu sayıyı doğrudan kullanmak yerine genellikle işinize yarayan bir aralığa dönüştürürsünüz: LED parlaklığı için 0–255, servo açısı için 0–180, sayaç için 1–10. Bu dönüştürme işine haritalama (map) denir.

Değeri neden titriyor?

Sabit dururken bile okunan sayının bir iki birim oynadığını göreceksiniz. Bu normaldir: analog dünya gürültülüdür. Titremenin ekranda ya da motorda görünmesini istemiyorsanız:

• Birkaç ölçümün ortalamasını alın.
• Küçük değişimleri yok sayın (eşik koyun).
• Değeri daha dar bir aralığa haritalayın; 0–1023 yerine 0–100 kullanmak titremenin çoğunu yutar.

Nerede kullanılır?

Ayar gerektiren her yerde: eşik belirlemek, hız ayarlamak, menüde gezinmek, servo açısını elle sürmek. Öğrenirken en güzel tarafı, çevirdiğinizde sonucun anında görünmesidir — sebep ve sonuç arasında hiç boşluk yoktur.

Doğrusal mı, logaritmik mi?

Potansiyometreler iki eğriyle üretilir. Doğrusal olanda mil yarıya geldiğinde direnç de yarıdadır. Logaritmik olanda değişim başta yavaş, sonda hızlıdır.

Ses seviyesi için logaritmik olan tercih edilir çünkü kulak da logaritmik duyar; doğrusal bir potansiyometreyle ses, milin ilk çeyreğinde neredeyse tavana vurur. Ölçüm ve ayar işleri için doğrusal olan doğru seçimdir.

Trimpot

Küçük, tornavidayla ayarlanan potansiyometrelere trimpot denir. Kullanıcının değil, kuran kişinin ayarlaması içindir: bir sensörün eşiğini kalibre etmek ya da ekran kontrastını bir kez ayarlamak gibi. Kullanıcının eline geçmeyecek ayarları trimpota vermek, arayüzü sadeleştiren küçük bir tasarım kararıdır.

HipoCodes devre simülasyonunda potansiyometreyi bağlayıp okunan değeri izleyebilirsiniz.